Zwarte huid als accessoire

Semira Dallali: Zwarte huid als accessoire
Zwarte huid als accessoire - masker

De Franse Vogue onder leiding van hippe rockchick Carine Roitfeld is toonaangevend in de modewereld. Het moge zo zijn dat een oprukkend leger van trendsettende fashionblogs een aardige deuk heeft geslagen in het papieren bastion van de modebladen, de Franse Vogue zit nog altijd op de troon. Terwijl de blogs met de vinger aan de rappe pols van de grootsteedse straatmode voor authenticiteit staan, levert de Vogue het fantastische, peperduur geproduceerde sprookje. Zo ook in het afgelopen oktobernummer, met een modereportage die in de blogosfeer voor enige beroering zorgde*. Hiervoor fotografeerde Steven Klein Lara Stone in fetisj-achtige outfits. Naast de slobberende panties, dominatrix laklaarzen, naaldhakken, maskers, pruiken en worgkettingen (Vogue staat voor niks), zagen we het Nederlandse topmodel en de persoonlijke favoriet van Roitfeld ook poseren met een geheel nieuw attribuut: een zwarte huidskleur. Deze blackface was de reden van de ophef, niet de fetisjistische context. Die is inmiddels zo gewoontjes als sushi, zeker voor de fashionista, die zich graag vleit met de gedachte avant-garde te zijn.

Blackface is de naam voor het zwarte gezicht dat blanken voor theatrale doeleinden al sinds de negentiende eeuw opverven. Er zit aan deze veelal bespottelijke en groteske uitbeelding van een onnozel ‘zwartje’ een racistische bijsmaak. Wij kennen zelf zwarte Piet als voorbeeld, die er precies uitziet als een klassieke karikatuur, hoe graag lieve ouders ook het sprookje vertellen dat het schoorsteenvegertjes zijn die na gedane arbeid (schnabbelend als knechten voor de Sint) thuiskomen met een egaal bruine kleur en een afrokapsel, in smetteloos satijnen pronkpakjes en met beeldige gouden creolen in hun oren. Nu mag over zwarte Piet in Nederland natuurlijk niet gezeurd worden, maar elders – met name in de VS – wordt het verschijnsel dubieus gevonden. En als in hetzelfde modemagazine verder niet éen shoot met een zwart model te bekennen is, kun je je inderdaad afvragen waar de Franse Vogue en de Amerikaanse fotograaf mee bezig dachten te zijn, ook al was er geen sprake van een typisch karikaturale blackface.

Hoewel de modescene niet bepaald bekend staat om haar fijnzinnigheid (zie bijvoorbeeld onlangs de koddige uitspraken van Karl Lagerfeld*), lijkt het niet te gaan om een toevallige blunder. Volgens het blog van het Amerikaanse magazine Colorlines hebben we hier niet met een incident te maken maar met een trend. Zo plaatste het Magazine V een blackface modereportage van de hand van Mario Sorrenti en steekt het fenomeen de kop op in reclames en zelfs in het modellenprogramma van Tyra Banks. Voor Steven Klein was de blackface shoot overigens een reprise van een spread voor de Italiaanse Vogue in 2006. Ondertussen laat Naomi Campbell in de DailyMail van 13 november* weten dat de toename van gekleurde modellen in de afgelopen jaren tot stilstand is gekomen; sterker nog, er is een terugloop te zien in 2009. Wat is er aan de hand, in een jaar waarin het machtigste land van de wereld voor het eerst een zwarte president zag?

Misschien zit hem daar juist de verklaring in. Nu black power hip en hoopgevend is, met dank aan global superstar Obama, wil iedereen - de modewereld voorop - een graantje meepikken van zijn charismatische allure en seksappeal. Als vanzelfsprekend eigenen blanken zich die ‘cool’ toe. En ziedaar de opkomst van de zwarte huid voor witte girls in high fashionbladen. Let wel, het gaat hier niet om zongebruind en gebronsd, niet het diep oranje of roodkoper van een doorgebakken blanke maar om het nabootsen van een authentieke ‘neger’kleur met theatermakeup.

Mocht de reportage op een of andere manier bedoeld zijn als grensverleggend of zoiets, dan wel de verkeerde kant uit. Want waar blanke modellen zich een zwarte huid veroorloven, wordt het zwarte model verder gemarginaliseerd. ‘Zwart’ is al gauw teveel in de bladen, kan iedere lezer constateren, of het nu om eigen reportages gaat of om reclamecampagnes. Drie of meer editorials met witte modellen is regel, maar drie met gekleurde meisjes vereist een ‘special black issue’, zoals de Italiaanse Vogue die in 2008 uitbracht, inderdaad geinspireerd door Obama. En Roitfeld mag in lyrische bewoordingen de veelzijdigheid van Stone roemen, het klinkt een beetje vals in de oren als je bedenkt dat het meest getalenteerde zwarte of ‘etnische’ model volgens de industrie nog steeds te exotisch is om voor iedereen te staan. Vandaar dat we zelden een campagne voor cosmetica, parfum of verzorgingsprodukten met een gekleurde frontvrouw zien. Ook in dit licht bezien getuigt het van botte ongevoeligheid om een blank model in een zwarte huid te steken.

Dergelijke botheid trof ik nou niet aan bij de verkoopsters van de Amsterdamse Bijenkorf. Daar woonde ik onlangs de lancering bij van het parfum Jabu. Jabu betekent vreugde in het Zulu, maar Jabu is ook de naam van een Zuid-Afrikaans meisje dat overleed aan de gevolgen van AIDS. Parfumcomponiste Mona di Orio stelt de gehele opbrengst ter beschikking aan de Nederlandse stichting Orange Babies, die Afrikaanse HIV-babies en moeders bijstaat. De happening zou luister bijgezet worden door sterren van eigen bodem, Di Orio herself zou acte de presence geven en er zou een Afrikaanse dansgroep optreden.

Omdat ik te vroeg was (d.w.z. de feestelijkheden startten chic te laat) begeleidde de parfumverkoopster me naar de hoofdingang bij de Dam, waar de kunstige Jabu-uitstalling stond en de officiële presentatie zou plaatsvinden. Toen we samen over het middenpad van de cosmetica-afdeling weer naar de parfumhoek terugliepen, wees ze op de zwarte Piet bustes die tegen de pilasters stonden opgesteld. Eigenhandig hadden ze er een paar maar wat uit de buurt gezet, vertelde ze, want het was toch eigenlijk best genant.
Halfbloedjes
De Afrikaanse dansers zouden dezelfde route afleggen als wij zoëven hadden gedaan. Het verzoek van de verkoopsters om de blackface koppen een dag ná de lancering te plaatsen, was door het management weggewuifd. Vast met een wit handje.

Tekst: Semira Dallali
Beeld: Jeroen C. Vink


*Links:
Jezebel: Oh No They Didn’t: French Vogue Does Blackface
Jezebel: Fashion Photographer Steven Klein Has Done Blackface Before
ThreadBared: Blackface, and the Violence of Revulsion
Guardian: Karl Lagerfeld says only ‘fat mummies’ object to thin models
DailyMail: Naomi Campbell attacks ‘fashion world discrimination’ against black models
RaceWire: Is Blackface the New Black?