Trudy de Jong: Je kunt heel snel anderen veroordelen

Nieuwsbrief Mei 2010 Trudy de Jong (de tweeling)



Aan het eind van dit theaterseizoen zal actrice Trudy de Jong (58) meer dan 200 keer gestaan hebben in ‘De Tweeling’, het toneelstuk gebaseerd op de gelijknamige roman van schrijfster Tessa de Loo. Twaalf jaar geleden vond de eerste opvoering van het stuk plaats. Het is nu voor de derde keer hernomen. Vijfenzestig jaar na de bevrijding, zegt actrice De Jong, is het thema nog meer dan actueel, omdat ook nu nog de vraag leeft of dit drama voorkomen had kunnen worden en wat goed is en fout.

Waarover gaat De Tweeling?

De Tweeling vertelt het verhaal van de Duitse tweeling Lotte en Anna die na de dood van hun ouders in 1922 op zesjarige leeftijd van elkaar worden gescheiden. Lotte komt terecht in Nederland en heeft uiteindelijk een Joodse partner die tijdens de oorlog omkomt in een kamp. Anna die in Duitsland blijft wonen, trouwt een SS’er die doodgeschoten wordt. Lotte en Anna treuren beiden om hun geliefde maar kunnen elkaar, bij een hernieuwde ontmoeting, niet troosten. Lotte verwijt Anna dat die nooit iets gedaan heeft om de oorlog te keren. Dit is niet helemaal waar, maar, omdat de twee zussen elkaar niet kunnen bereiken, kan Anna haar verhaal niet kwijt aan Lotte.

Welke betekenis heeft dit stuk voor je?

Dit stuk heeft me heel erg laten nadenken over oordelen. Je kunt heel snel anderen veroordelen om hun keuzes, waarom ze niet gedaan hebben wat ze hadden moeten doen, volgens jou. Als je echter meer te weten komt over waar ze leefden, hoe ze leefden, wordt je beeld vaak genuanceerder.
Wat ik ook van dit stuk geleerd heb, is dat je enorm moet uitkijken met achter groepen, mensen of denkbeelden aanlopen. We leven in een periode met veel politieke onvrede onder andere door de economische crisis. Wat je ziet bij sommige politici is dat ze hun politieke macht creëren door bepaalde groepen in de hoek te zetten. Dat is wat er, weliswaar op een andere schaal, ook gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Economisch was het ook crisis in de jaren  dertig van de vorige eeuw en mensen waren al gauw gevoelig voor denkbeelden waarbij een bepaalde groep tot zondebok werd uitgeroepen. Gelukkig speelt het allemaal nu niet in die mate als toen, maar toch…  
Wat mij de afgelopen jaren in Nederland opvalt, is dat politieke voorkeuren heel snel wisselen. Nu eens zijn er massa’s mensen voor de ene politieke figuur, dan weer is een andere politicus populair. De Nederlandse realiteit is ook gecompliceerder dan vroeger. In mijn jeugd waren het de dokter en de religieuze groepering waarbij je hoorde, die voor je dachten. De kerk is weggevallen en nu moet je zelfstandig tot keuzes komen. Dat is blijkbaar niet makkelijk.

Wat voor reacties roept ‘De Tweeling’ op in het theater?

Bij oudere theaterbezoekers merk je dat de emoties over alles wat met de oorlog te maken heeft, zoals het afvoeren van mensen, nog levendig zijn. Maar ook bij jongeren speelt het thema van de oorlog nog. De zaal reageert behoorlijk emotioneel op het stuk.
Ik denk overigens niet dat je mensen door een toneelstuk kunt veranderen, maar je kunt ze wel een prikkel geven, je kunt ze wel aanzetten om ergens over na te gaan denken.

Welke rol speelt je in het stuk?

In het stuk zijn er 2 Anna’s en 2 Lotte’s en ik heb de rol van één van de Anna’s. Maar in die rol ben ik zowel jong als oud. Door de personages op te splitsen kun je flash backs laten zien en bijvoorbeeld  een scene spelen tussen Anna en haar oom of tante.,
In toneelgroepen had je vroeger spelers van verschillende leeftijden, die ook een rol kregen naar hun leeftijd. Dat is vaak niet meer zo. Iedereen speelt tegenwoordig alle rollen. Mijn generatie acteurs heeft ervoor gezorgd dat de werkelijke leeftijd van een acteur er niet meer toe doet. De toneelcultuur is na actie Tomaat (1969)* zeker in dit opzicht echt veranderd. Nu is het spel veel meer associatief. Van het ene op het andere moment stap je van bijvoorbeeld een rol van die van kind naar die van een bejaarde. Videobeelden en muziek worden steeds meer ingezet in het theater om een stuk mede vorm te geven.

Wat voor consequenties heeft dit?

Voor oudere acteurs is het zeker niet onverdeeld prettig dat leeftijd er niet meer toe doet. Zij zijn niet echt meer nodig, omdat ook jongeren hun rol kunnen spelen en dat gebeurt in de praktijk ook vaak. Bij sommige gezelschappen zie je dat het grootste deel van de acteurs jong is. Zelf vind ik het een verschraling als toneel voornamelijk gemaakt zou worden door jongeren. Als je jong bent, wil je terecht alles bevechten, wil je tegen de stroom in en dat levert zeker energiek theater op. Maar je hebt ook oudere acteurs nodig. Die kennen hun tekortkomingen, hebben een bepaalde kennis van het leven, een zekere ervaring met op de planken staan, wat ook weer mooi theater kan opleveren.

Je geeft ook al heel lang les.

Lesgeven vind ik een uitdaging. Ik ben alweer jaren verbonden aan de Frank Sanders Academie. Ik geniet ervan om studenten over de streep te trekken. Ik probeer ze hun  ongemakken te leren overwinnen. Wil je goed kunnen spelen dan moet je namelijk opzoeken wat bij jou hoort: je moet met jouw angsten werken, jouw stem oefenen, jouw lijf leren kennen. Bij sommige studenten duurt het even voordat je ziet wat er in zo iemand verborgen zit. Natuurlijk heb je bij elk vak, en dus ook bij theater, een zeker talent nodig.

Hoe ben je aan de liefde voor het theater gekomen?

Mijn moeder had heel graag actrice willen worden, maar haar ouders hadden een kruidenierszaak en ze moest meehelpen in de huishouding. Later heeft ze een tijdje een act gehad met haar vader en onder andere gezongen in Krasnapolsky. De liefde voor de kunst was groot bij mijn ouders. Mijn moeder deed  ons al heel jong op muziek- en balletles. Toen ik een keer als kleuter voor de verjaarsvisite De Tandenborsteldans mocht doen, d.w.z. een dansje met mijn tandenborstel, en de mensen aan het lachen kreeg, wist ik dat ik later op de planken wilde staan. Dat ik iets te weeg kon brengen bij anderen, maakte me euforisch.

Zit je vast bij een gezelschap?

Ik speel al bijna veertig jaar en was in het verleden altijd vast verbonden aan  een  gezelschap o.a. Baal, Toneelgroep Amsterdam, Art & Pro.  Maar toen ik kinderen kreeg, vond ik zo’n baan moeilijk te combineren met het moederschap. Toen ben ik gaan freelancen en dat doe ik nog steeds. Theo de Groot, mijn man, is ook acteur. Sinds een paar jaar hebben wij samen met Elsje de Wijn een eigen theatergroepje ‘Dorst’.  Wij brengen één keer in de twee jaar een eigen productie, geschreven door een Nederlandse schrijver. Tjeerd Bischoff schreef onze eerste twee produkties en is nu bezig aan het vierde stuk en Theo schreef De Brontë Sisters


Hoe lang ga je nog door met spelen?

Zolang mijn lichaam en geest het volhouden. Theaterspelen is topsport en het vraagt om een goede conditie. Daar besteed ik ook de nodige aandacht aan door naar een sportschool te gaan.
Bij toneel probeer je een wereld te begrijpen. Dat is interessant. Ik ben heel bezeten  van theater, maar ik vind het daarnaast belangrijk om in het gewone leven te staan. Mijn man en ik hebben twee antiekwinkels. Daar hebben we het ook druk mee. Vroeger had mijn moeder een antiekzaak.
Alles bij elkaar is mijn leven erg vol, maar ik ben niet ontevreden. Ik ben geen bekende Nederlander, maar daar is het me nooit om te doen geweest. Toneel wil ik maken en daarom gewaardeerd  worden. In 1997 ontving ik de Louis D’Or en in 1991 de Colombina. Klagen mag ik dus niet. Maar zoals bij een ieder die wat ouder is, is verdriet over het verlies van dierbaren, ook een onderdeel van mijn leven geworden. Mijn moeder, die mijn beste vriendin was, heb ik vorig jaar begraven. Daarvoor mijn vader. Gelukkig sta je, als je jong bent, niet lang stil bij het feit dat het leven eindig is.


Opgetekend door Henna Goudzand Nahar
Nieuwsbrief Mei 2010 trudy de Jong

Beeld: Alexander de Groot




*Actie van jongeren o.a. tegen de in hun ogen verouderde regie-opvattingen en repertoirekeuze.

Speellijst De Tweeling: www.bostheaterproducties.nl