Retro kicks

retro kicks

Vrijdag 23 december 2011, op talloze plekken in Amerika: ongeregelde meutes, vechtpartijen, politie met pepperspray, pistoolschoten, gesneuvelde ruiten. Wat was er aan de hand? Rellen in de suburbs vanwege onleefbare toestanden en massale werkloosheid? Uit de hand gelopen Occupydemonstraties?
Nee, het ging om gympies. Om precies te zijn Nike’s limited edition Air Jordan XI Concord. Vlak voor kerst werd de schoen, alsof het de nieuwste cd betrof van Bieber of Gaga, gelanceerd in geselecteerde winkels en Nikestores. Er moest honderdtachtig dollar voor worden neergeteld en men verwachtte diezelfde dag nog door de voltallige voorraad heen te raken (geschat op drie tot vijfhonderdduizend paar). Sommige ‘shoe connoisseurs’, zoals een voor TV geïnterviewde fan het noemde, bivakkeerden de hele nacht in de vaak bijtende kou om die felbegeerde kicks te bemachtigen. De volgende dag al gingen ze op Ebay voor vijfhonderd dollar van de hand.
In de Vanity Fair van deze maand beschrijft Kurt Andersen in ‘You Say You Want a Devolution’ twee paradoxen van de huidig tijd. Vanaf halverwege de jaren tachtig ziet hij twee tegen elkaar in bewegende ontwikkelingen: enerzijds de digitale revolutie en mondialisering en anderzijds de popcultuur die op repeat is blijven steken en alleen nog maar het verleden herkauwt. Popmuziek, mode, literatuur, architectuur, film, geen tak van sport ontkomt aan het verwoede recyclen dat volgens Andersen schraal afsteekt tegen het uitgesproken karakter van elk van de eerste zeven decennia van de twintigste eeuw. Inderdaad. Niemand, ook in Nederland, zal de hardnekkigheid van de retrotrend zijn ontgaan.
Naast deze retrostagnatie is er een fanatisme ontstaan rondom persoonlijke vormgeving. Er komt geen einde aan de stoet blogs, boeken en tv-programma’s die ons goede smaak en stijl, kookfoefjes en interieurtips proberen bij te brengen. Hip zijn is de norm. Dat is een paradox, meent Andersen, omdat er in wezen niks nieuws valt te beleven. En het is waar, de limited edition Air Jordans van vlak voor de kerst zijn een exacte replica van Air Jordans uit 1996.
Andersen oppert dat we misschien door alle technologische en politieke aardverschuivingen verander-moe zijn, maar vindt dat zelf geen bevredigend antwoord. Het uitblijven van grote vernieuwingen in de massacultuur verontrust hem en het doet hem zelfs sombere vergezichten ontwaren: niets minder dan het mogelijke einde van de westerse cultuur. Hij is verknocht aan de slinger van de tijd, het welluidend gebeier dat zich galmend over de hele cultuur verspreidt: beweging, tegenbeweging, reactie, tegenreactie. Maar zoals Rob Walker in zijn verhelderende boek ‘Buy In’ (2008) uitlegt, de massacultuur ís niet meer. We leven in een hypergeïndividualiseerde click-en zapwereld, waarin de hoofdstroom en subculturen zijn uitgewaaierd in eindeloos veel niches; subculturen, tegenculturen en ettelijke mainstreams. Het zijn miljoenen digitale bitjes die de hedendaagse klok doen tikken.
De communicatierevolutie is er grotendeels verantwoordelijk voor dat de elites het veel minder voor het zeggen hebben dan voorheen. Niet langer de haute couture en Vogue maar streetstyle, niet het gedrukte woord maar de blogs en websites, niet de kaders van de politieke partijen of vakbonden maar de grassroots die zich via Facebook en Twitter organiseren. Het is een democratisering die over de hele linie het beeld van de moderne samenleving verandert.
Voor de hype rond de limited edition Air Jordan II Concord hoefde Nike geen Mad Men in te schakelen. De blogs van fanatieke verzamelaars, ook wel sneakerheads geheten, doen het werk, voor nop. Verzamelen is dankzij het Internet van marginaal en regionaal uitgegroeid tot enorme, vaak wereldwijde netwerken die op hun beurt weer worden bediend door een groeiende nichemarkt, toegespitst op de connoisseur. Een ontwikkeling die onze ecologische voetafdruk niet kleiner zal maken maar die evenwel, met enige goede wil bezien, ook lichtpuntjes bevat: een belangstelling voor recente (cultuur)geschiedenis en een toename van hergebruik.
Recyclen van materialen als papier en glas juichen we toe. Waarom dan niet het hergebruik van mode, vormgeving, kunst? Verandering vindt hoe dan ook plaats: kijk maar goed, het straatbeeld nu wijkt in detail wel degelijk af van dat in 1992.
De gladgeschoren kop van kalende mannen is een trend van het afgelopen decennium. Evenals skater-hair, nerd-chic en (helaas) de stripperschoen en het vrome hoofddoekje.

Sinds de jaren negentig bestaat er in de Verenigde Staten een niet te stuiten do-it-yourself beweging, voortgekomen uit de feministische riot subcultuur, die een bruisende eigen markt heeft gecreëerd via websites als Etsy.com. Spullen worden hergebruikt en omgewerkt: van een jurk wordt een jasje gemaakt of een kussen, knuffelbeest of eierwarmer. Dit soort creatief hergebruik heeft trouwens ook al eerder in de muziek een geheel nieuw genre opgeleverd: hiphop. Dus misschien mogen we iets meer en beters verwachten van het recyclen van goede ideeën, materialen en produkten dan het langzaam uitdoven van de westerse cultuur.
semiradallali

Tekst: Semira Dallali