De kwetsbaarheid van de mens

boek Terpentijn

Oorlog en terpentijn
Stefan Hertmans
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN:  9789023476719
304 blz.


Juan Gabriel Vasquez bij Adriaan van Dis: “The novel is the best tool human beings have to try to find out about their past.”

Bovenstaande uitspraak is zonder meer van toepassing op de roman Oorlog en terpentijn van de Belgische schrijver Stefan Hertmans. Hertmans heeft er lang over gedaan om de memoires van zijn grootvader over te typen. Herinneringen uit zijn leven die deze na de dood van zijn vrouw op 78 jarige leeftijd begon op te schrijven. En “Hertmans wilde zicht krijgen op de manier waarop gebeurtenissen en verzwegen verhalen in elkaar haakten.”

Oorlog en Terpentijn is een boek over sterke familiebanden. De kleinzoon, schrijver Hertmans, had zijn grootvader, Urbain Martien, tot aan diens dood bijna dagelijks meegemaakt. De roman is een compilatie van gebeurtenissen, verhalen, herinneringen aan die grootvader en Urbains memoires.
Het boek bestaat uit drie delen: deel 1 sociale en persoonlijke gebeurtenissen rond de eeuwwisseling tot 1914, deel 2 Urbains verschrikkingen tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918, deel 3 Urbains worsteling om te kunnen leven. Foto’s van de belangrijkste figuren uit het boek zijn erin opgenomen, net als afbeeldingen van schilderijtjes die de grootvader had gemaakt en waarover verteld wordt. Schilderen was een manier waarop hij zich kon uitdrukken en waardoor hij getroost werd. Hertmans beschrijft ook de moeite die hij heeft om aan de memoires van zijn grootvader vorm te geven.
Naar mijn mening heeft Hertmans er een indrukwekkend verhaal van gemaakt. Oorlog en terpentijn is een verslag van een verdwenen periode en de kwetsbaarheid van een mens geworden. Maar ook van liefde en moed in alle opzichten. Op het einde van zijn leven luisterde zijn grootvader op de radio regelmatig naar de balletmuziek van Schuberts Rosamunde. Zijn kleinzoon observeerde hem eens bij het beluisteren daarvan. “Hij heeft zijn borsalino (hoed) op en ik zie dat hij zwaar ademt. Maar nee, ik hoor niets, helemaal niets, totdat ergens uit de verte de eerste tonen van dit andantino klinken en er beelden verschijnen, beelden van een grijze stille tijd waarin geheimen een normale manier van leven vormden, het vorm gaven, het hard sloegen met de verborgen weekheid van hun verzwegen verlangen.”
Oorlog en terpentijn, een boek vol van zulke prachtige zinnen.

Tekst: Ineke Kunst