De historie van hakken

Van historie en hysterie


Hoge hakken zijn een paradox, schreef journaliste Rona Berg in Vogue. Ze kunnen een vrouw zowel machtiger als machtelozer maken. Ze kunnen helse pijnen veroorzaken en kunnen verleidingskracht geven. Die paradox is ook in steeds meer in clubs en discotheken te vinden in de vorm van ballerina-automaten. Hooggehakt uitgaan en als de pijn echt niet meer te harden is, voor ongeveer 10 euro een paar ballerina's uit de muur trekken en met je pumps in de hand weer naar huis. Pijn in je voeten heeft veelal te maken met de kwaliteit van de schoen en de balans ervan, maar ook hoe je loopt. Op youtube zijn tutorials 'hoe op hakken te lopen' te vinden. En dat is soms gewoon een kwestie van vallen en opstaan (http://www.youtube.com/watch?v=3wJT7_cIO-U).

Plateau's
plateau

De Griekse godin Aphrodite was de eerste vrouw in de westerse wereld die 'verhoogd' liep. Het waren in feite geen hakken maar stevige plateauzolen. Romeinse vrouwen droegen sandalen met verhoogde zolen in badhuizen, waar de vloeren fiks verwarmd waren. Die sandalen leken qua zool op Japanse geta (https://www.google.nl/search?q=geta&espv=2&biw=1466&bih=1021&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=SipqVLejBoWxaaSRgEA&ved=0CCAQsAQ). Na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk verdween de badcultuur in Europa, maar bleef wel bestaan in het Nabije Oosten. Daar bleven vrouwen bang hun voetzolen te branden en liepen dus op 'verhoginkjes'.
Vanuit het Nabije Oosten kwam de trend van dikke zolen terug naar (zuid) Europa. Nu niet voor badhuizen, maar voor dagelijkse dracht. Vooral in Venetië werden in de zestiende en zeventiende eeuw de zogenaamde chopines gedragen (https://www.google.nl/search?q=chopines&espv=2&biw=1466&bih=1021&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=kT1bVPvVIYjeaJTigeAI&ved=0CCAQsAQ). Rijke en adellijke dames en courtisanes droegen dit schoeisel met plateau's van soms wel vijftig centimeter hoog, al dan niet met behulp van wandelstokken of bedienden om hun evenwicht te bewaren (had Naomi Campbell ook beter kunnen doen in een show van Vivienne Westwood (http://www.youtube.com/watch?v=6Stt5LOmDSE). Het ligt voor de hand te denken dat deze chopines gedragen werden vanwege het vuil op straat of omdat het San Marco-plein regelmatig onder water liep en de dames droge voeten wilden houden, maar nee. Ze werden verstopt onder kleding. Het was een manier om te laten zien dat de vrouwen zich jurken konden veroorloven die vele meters extra kostbare stof consumeerden. 

Rode hakken
rode hakken

Eind zeventiende eeuw werd de chopine in korte tijd verruild voor een nieuw fenomeen, een schoen met verhoogde hak. Kostuumhistorici zijn het er niet over eens waar die mode vandaan komt. Er zijn bronnen die zeggen dat de veertienjarige Catharina de Medici,  de mode van Florence naar Parijs bracht. Andere bronnen zeggen dat zonnekoning Lodewijk XIV (1638-1715), die niet bepaald om zijn lengte bekend stond, de eerste was die schoenen met hakken droeg. Hoe dan ook, de edelen aan het Franse hof, hun gemalinnen en minnaressen volgden en zo werd  de hak een gewilde toevoeging aan het schoenassortiment. Vanuit Parijs, dat toen al het modecentrum van de westerse wereld was, verspreidde de 'hakkenmode' zich snel over heel Europa. In Frankrijk had de adelstand het alleenrecht op het dragen van schoenen en laarzen met een rode hak (http://nl.wikipedia.org/wiki/Lodewijk_XIV_van_Frankrijk#mediaviewer/File:Louis_XIV_of_France.jpg). Een link naar het heden en de rode zolen van Christian Louboutin is snel gemaakt, al zijn die niet alleen voor de adel, maar wel voor de wat meer draagkrachtigen (http://eu.christianlouboutin.com/nl_en/homepage-1/women-1.html).

Enkellaarsjes
enkel laarsjes

Het motto liberté, égalité, fraternité van de Franse revolutie van 1789 werd ook in kleding gepropageerd. In tegenstelling tot de decadentie van voor de revolutie gingen vrouwen sluike, op Griekse gewaden lijkende kleding dragen wat gecombineerd werd met plat schoeisel (https://www.youtube.com/watch?v=6kLgdPC0RmE ). In de eerste helft van de negentiende eeuw werd vooral een plat enkellaarsje met zijsluiting gedragen, de zogenaamde petit-bouton. Maar de hak sloop weer in het modebeeld, en zo ontstond de 'bottine', een enkellaarsje met hak dat werd gesloten met knopen. Die waren vaak zo klein dat er een speciaal knopenhaakje voor werd ontwikkeld (ritsen bestonden nog niet). Daarnaast was er de rijgbottine, de enkellaars met veter. Het zijn de types rijglaars waar de vrouwen op lopen die onder andere Breitner heeft geschilderd (https://www.google.nl/search?q=breitner&espv=2&biw=1116&bih=926&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwjnxNSX7O7QAhUCNFAKHcS9CQMQ_AUIBigB#tbm=isch&q=g+h+breitner)

Pumps met bandjes
pumps

Aan het begin van de twintigste eeuw werd plat, degelijk schoeisel, schoeisel gedragen, het schoeisel waarop vrouwen vochten voor kiesrecht (https://www.google.nl/search?q=breitner&espv=2&biw=1116&bih=926&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwjnxNSX7O7QAhUCNFAKHcS9CQMQ_AUIBigB#tbm=isch&q=mrs+pankhurst). Na de Eerste Wereldoorlog, in de roaring twenties, werden rokken tot bijna onder de knie gedragen. Pumps met bandjes, pumps met glitters of borduursels werden een gewild accessoire. De jaren dertig zagen de opkomst van ware schoenkunstenaars als Salvatore Ferragamo en André Perugia, van wie vooral de eerste een een ongelooflijke invloed heeft gehad op de schoenenmode (http://www.ferragamo.com/museo/en/usa/).

New Look

Hakken waren sinds het ontstaan stevig. Soms zagen ze er aan de zijkant elegant uit, maar waren ze wel breed en daardoor stabiel. Vlak na de Tweede Wereldoorlog presenteerde Christian Dior in Parijs zijn New Look. Kleding met lange, wijde rokken die een lange neus trokken naar alle textiel die nog op de bon was. Bij die lange, wijde rokken werden pumps gepresenteerd met slanke hakken(http://www.dior.com/couture/en_int/the-house-of-dior/the-story-of-dior/the-new-look-revolution). Maar het duurde tot het midden van de jaren vijftig van de twintigste eeuw dat de hak echt elegant werd. Toen werd de stiletto-hak geïntroduceerd, een hak die zowel van achteren als vanaf de zijkant er vrouwelijk uitziet en een heel klein loopvlak had, waardoor niet iedereen er even goed op kon lopen http://www.youtube.com/watch?v=fbQqnJw7xL0 . Alhoewel het moeilijk vast te stellen is wie de eerste echte stiletto-hak heeft ontworpen, wordt dat meestal aan de Franse ontwerper Rogier Vivier toegeschreven. Vivier is ook de ontwerper van bijvoorbeeld de "talon choc", een elegante banaanvormige hak die natuurwetten lijkt te tarten  (http://www.rogervivier.com/roger-vivier/).

Hysterie
hysterie

Aan het begin van de jaren zestig van de twintigste eeuw was er de 'kitten heel', de lagere versie van de stiletto-hak. Later werd die vervangen door korte lage hakken gecombineerd met brede carréneuzen (Mary Quant, Courreges). De jaren zeventig brachten schoeisel met plateauzolen en stevige hakken (http://www.youtube.com/watch?v=Sj_9CiNkkn4). Was in de jaren zestig en zeventig de kleding en schoenenmode in te delen in vier of vijf trendrichtingen, vanaf de jaren tachtig wordt het modespectrum steeds breder. Meer stijlen en trends die naast elkaar lopen en die meer en meer gemixt worden door zowel jonge als oudere consumenten en verwesterd de mode wereldwijd. Hakken stijgen in de jaren tien van deze eeuw tot hysterische hoogte, 12 tot 14 centimeter zónder plateau, worden door fashionista's gedragen. Maar soms alleen tot er een ballerina-automaat in zicht komt.

Tekst: Bram de Vries